¤ЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОЛИЙ ВА ¤РТА МАХСУС ВАЗИРЛИГИ
НИЗОМИЙ НОМЛИ ТОШКЕНТ ДАВЛАТ ПЕДАГОГИКА УНИВЕРСИТЕТИ.
«ПСИХОЛОГИЯ
ФАНИНИ ¤£ИТИШ МЕТОДИКАСИ»
ФАНИДАН
НАМУНАВИЙ ДАСТУР.
10000- ТАЪЛИМ
Билим сохаси- ПСИХОЛОГИЯ
Бакалаврият йґналиши: Мактабгача
тарбия
ва оила таълими.
ТОШКЕНТ-
1999йил.
Бу фанни асосий вазифаси талабаларда психологиядан дарс беришда маълумотларни тушинтира билиш малакасини шакллантиришни ва муста³ил равишда муайян методика ёрдамида мунозара, семинар ва амалий маш²улотларни ґтказиш ва талабаларни
билимларини ґзлаштиришни назорат ³илиш маµоратини
шакллантиришдан иборат.
¤збекистон Республикаси
Олий Мажлисда ³абул ³илинган "Таълим тґ²рисидаги £онун" ва "Педагогика олий ґ³ув юртларида
психология фанини ґ³итишнинг
янги концепцияси" Низоми асос ³илиб олинди.
ТУЗУВЧИЛАР: -
Психология кафедрасини
катта
¤³итувчиси Умаров У.М.
ТА£РИЗЧИЛАР: Нишонова З.Т., Алимова Ф.
Дастур Низомий номли Тошкент
Давлат Педагогика Университети
Илмий кенгашида кґриб чи³илган
ва тасди³лаш учун тавсия
этилган.
Баённома
1999 й
1. С¤З БОШИ. ТУШУНТИРИШ ХАТИ
Бу фанинг асосий
вазифаси талабаларда психологиядан дарс беришда маълумотларни тушунтира билиш малакасини шакллантириш ва муста³ил равишда муайян методика ёрдамида мунозара, семинар ва амалий маш²лотларни ґтказиш µамда талабаларнинг психологик билимларини ґзлаштиришни назорат ³ила олиши махрратини шакллантиришдан иборатдир. ¤збекистон Республикаси Олий мажлисида ³абул килинган "Таълим тґ²рисидаги £онун" ва
"Педагогика олий укув юртларида психология фанини
ґ³итишнинг янги концепцияси" Низоми дастурга асос ³илиб олинди.
Бунинг учун эса талабалар олий
ва ґрта махсус билим юртларида психологиядан бериладиган билимларнинг ма³сади ва мазмуни, психологиядан маъруза, семинар ва амалий маш²улотларни ґтказишга тайёрлашни хамда тарбиячилар билан болалар µамда тарбиячилар
билан болалар ґртасидаги ґзаро муносабатлар характери µа³ида билимларга эга бґлишлари лозим.
Мана шу билимлар асосида талабалар психологиядан маш²улотлар ґткзишнинг
асосий шаклларини маш³ ³ила оладилар.
Шундай ³илиб.
бу курс дастури ю³орида кайд
этилган педагогик маµоратларини эгаллаш
учун зарур бґлган барча билимларни
ґз ичига олади.
1. ПСИХОЛОГИЯ ФАНИНИ ¤£ИТИШ МЕТОДИКАСИ КУРСИ Б¤ЙИЧА ¤£ИЛАДИГАН МАЪРУЗАЛАР
МАЗМУНИ
Мавзулар £исмлар
буйича лекциялар мазмуни
1. Кириш
2. ¤³итишнинг ма³сади
3. Психология курсининг мазмунини ташкил этиш
4. Таълим жараёнинг характеристикаси ва психология
ґ³итиш шакллари
5. ¤рта
махсус билим юртлари психология
ґ³итувчиларининг
ґз фаолиятини ґзлари ташкил ³илиши.
1. КИРИШ
Олий ва ¤рта махсус билим юртларида
таълимнинг ґзига хос вазифаси муста³ил ¤збекистон шароитида, "Таълим тґ²рисидаги ³онун"
жорий этилиши муносабати билан алоµида аµамиятга эгадир. Бу хам бґлса, таълим ма³садларини,
олий ва ґрта махсус билим юртларида ґ³итиш
методларининг мазмунини ³айта ишлаб чи³ишдаги асосий талаблар билан
бо²ли³дир.
Таълим ва
тарбиянинг µозирги тара³³иёт бос³ичида, янги миллий дастур
талабаларни амалга оширишда психологиянинг роли ва унинг тутган ґрни
гоят муµим аµамиятга эгадир.
Психологияни
ґ³итиш методикасининг илмий-амалий фан эканлиги ва унинг педагогик фанлар
тизимида тутган ґрни.
Бу фанинг умумий
характеристикасин ва психологияни ґ³итиш методикаси курсининг
ма³садлари: психологияни ґ³итиш жараёнини лойхалаштириш ва уни такомиллаштириш
бґлажак ґ³итувчи-тарбиячи касбига хос педагогик фаолиятнинг илмий асоси
эканлиги.
2.
¤£ИТИШНИНГ МА£САДИ
2.1. Бґлажак педагогларнинг касбига хос билим ва малакалар сохасида
психологиянинг ма³сади-педагогик фаолиятнинг
ґ³ув-методик ва тарбия тизимида турли психологик
вазифаларни µал ³ила билиш:
а) болаларнинг бо²ча тарбиясига тайёргарлиги, уларнинг турли
маш³ларини онгли равишда тушуниб олиш даражаси ва билиш фаолияти
даражаси характеристикаси;
б) муайян фанинг ма³сади, унинг мазмуни, ґ³итиш методлари ва
ґ³итиш воситаларини такомиллаштиришга ³аратилган таµминий
ишлар;
в) тарбиячилар шахси ва болалар жамоаси диогностикаси µамда уларга
психологик тавсифнома тузиш.
г) богчадаги тарбия жараёнини такомиллаштиришга, жанжалли
вазиятларини µал ³илишга ва бундай µолларнинг олдини олиш бґйича
кґрилган чора-тадбирларга ³аратилган тахминий ишлар
µамда тарбиянинг таъсири ва болалар ґртасидаги ґзаро муносабатларини тахлил
³илиш ишлари.
2.2. Таълим психологиясининг билим юрти ґ³увчилари шахсини
ривожлантириш, такомиллаштириш соµаси бґйича ма³садлари.
а) бґлажак
тарбиячи шахсининг иглмий дунё³араши билан унинг маънавий йґналишини ривожлантириши;
б) билим
юрти ґ³увчилари шахсининг онгини. уларнинг ґз-ґзини ва ґзлигини англашини ривожлантириш;
в) психологик-педагогик тактни ривожлантириш;
г) билим юрти
ґ³увчиларининг коммуникатив ³обилиятларини ґстириш.
3. ПСИХОЛОГИЯ
КУРСИНИНГ
МАЗМУНИНИ ТАШКИЛ ЭТИШ
3.1. Психология фани ва унга бґлган муносабат. Фан мазмунини
психологик талабларга, ґзлаштирилаётган фаолиятини
ориентировка ³илиш типларига мос келадиган ³илиб лойиµалаштириш вазифалари µамда бу
вазифаларни µал ³илиш йґллари:
а) ґ³ув курси концепциясини "Таълим тґ²рисидаги
³онун" ну³таи
назаридан лойµалаштириш;
б) шаклланиши зарур бґлган фаолитнинг муµимларини алоµида ани³лаб
кґрсатиш;
в) психология курсининг асосий мазмуни ва унинг методларини
кґрсатиш;
3.2. психологик билимлар тизимининг умумий характеристикаси ва µар бир бґлимни
ташкил ³илиш хусусиятлари. Педагогика
олий ґ³ув юртлари ва ґрта махсус билим юртларида ґ³иладиган психология курсининг мазмуни. Дидактик ³оидаларни амалга
ошириш усуллари: фаннинг илмийлиги
/тарихий жиµатдан/, унинг тушунарлилиги,
тизимийлилиги, изчиллиги ва тґлалиги.
4. ТАЪЛИМ ЖАРАЁНИНГ
ХАРАКТЕРИСТИКАСИ ВА
ПСИХОЛОГИЯ
¤£ИТИШ ШАКЛЛАРИ
4.1. ¤³ув жараёнини ґзлаштириш ну³таи назаридан ташкил ³илишнинг
умумий характеристикаси. Билимларни ґзлапггириш назарияси ґ³итиш методлари
тизимини ани³лаш ва кетама-кетлик методларини танлаб олиш асосида
бґлмо²и зарурлиги. Ґ³ув курсини режалаштириш ва машгулотларни
ташкил ³илиш.
¤³ув
хоналарида ³илинадиган ва ґ³увчиларга муста³ил бажариш учун
бериладиган вазифаларни µамда уларнинг мазмунини ташкил этиш йґлларини
ани³лаб бориш. Вазифа ва масалаларни µал ³илиш, тушунтириш, уни
ёритиб бериш µамда назорат ³илиш учун сарифланадиган ґ³ув
ва³тини та³симлаш.
Лекциялар, семинар
машгулотлари, практикумлар, муста³ил иш турлари, имтихон, рейтинг^-
синовлар уюштириш хусусиятлари. Психологяни ґ³итишнинг µар бир шаклида
³ґлланиладиган методлар тизимидан фойдаланиш.
4.2. Психология курси бґйича мунозара машгулотларини ґтказишга тайёрланиш. Лекция курсида
методлар тизимини ³ґллаш, муаммоли лекция, лекция-монолог, эшитиш ва кґриш воситаларини ³ґллаган µолда ґтказиладиган
монолог, эвристик суµбатлар, лекция-бахслар. Маъруза ґ³иш
маµоратини таркиб топтириш: Лекция матни, унинг режаси ва ³ис³ача
мазмуни устида ишлаш. Лекция матни. µар бир
бґлим бґйича дидактик талаблардан фоцдаланиш. Материални баён этиш
методлари билан унинг воситаларини, лекция материалини ишлаб чи³иш. Намунали лекция машгулоти таµлили.
4.3.
Психологик курс бґйича семинарларни ташкил ³илиш ва унга ³ґйиладиган
талаблар. ¤³ув курсининг мазмунини танлаш.
Таълимнинг µар бир бос³ичи семинар машгулотларнинг турларини танлаш. Семинарларнинг билим билан
амалиётга ґзаро таъсири ва ґзаро ало³аси тґ²рисида.
Богчадаги болалар
ичида ва айрим гурухлар ичидаги ґзаро таъсирларни ґрганишга оид вазифаларни танлаш.
Билим юртида
ґзлаштириш малакасини µал ³илиш учун зарур бґлган метод ва воситалар тизимидан фойдаланиш. ¤³ув
вазифаларининг турлари. Вазифалар тизимининг тузилиши. Семинар
маш²лотларни олиб бориш суръати
муаммоси. Психологиядан амалий маш²улотларни ташкил ³илиш. амалий
машгулотларда шаклланадиган малакалар тизимини ажратиб кґрсатиш.
Вазифалар тизимини µал этишга ёрдам берадиган воситаларни танлаш.
¤злаштириш жараёнини ташкил этиш µамда
бериладиган вазифалар тизимини µал этишга ёрдам берадиган техника воситалари
/шу жумладан компьютерлар µам/ ва ґ³ув материаллари ёрдамида кґникма ва малакаларни ³айта ишлаб чи³иш.
4.4. амалий ва ижодий вазифаларини µал ³илишда шахсий тажрибаларни
такомиллаштириш бґйича бериладиган вазифаларни киритиш. Психологияни ґ³итиш
жараёнида талабаларнинг муста³ил ишларини уюштири.
¤³иш фаолияти
усулларини режалаштириш. олдинги ма³сад ва вазифаларини ³ґйиш, муста³ил мш вазифаларини танлаш, билимларини эгаллашга
³аратилган характерлар, ґз-ґзини назорат ³илиш ва ґз
ва³тини уюштира билиш усулларини
умумлаштира олишни шакллантириш.
Муста³ил ишни талабнинг ґзи бошара бориши.
Психологияни
ґ³итиш жараёнида назоратни уюштириш. Дарснинг бошидаги, ґртасидаги ва
охиридаги назорати.
Назоратнинг рейтинг, тест тизими. Назоратнинг метод
ва воситаларини танлаб амалга ошириш. Ґзаро таъсир этиш ва ґз—ґзини назорат
³илиш харакатларни таркиб
топтириш усуллари.
5. ¤РТА МАХСУС
БИЛИМ ЮРТЛАРИ ПСИХОЛОГИЯ
¤£УВЧИЛАРИНИНГ
ҐЗ ФАОЛИЯТИНИ ¤ЗЛАРИ
ТАШКИЛ £ИЛИШ
5.1. Психология ґ³итувчиси
шахсининг билим юртидаги ґ³увчилар билан ґзаро муносабатдаги ґз
тутган йґлини ани³лаб олиши бош³ариш тизимидаги фар³ларни
назарда тутган холда ґ³увчиларга демакратик муносабатда ґзаро µамкорликда бґлишга
унинг обрґсига богли³дир.
Ишни ташкил
³илишга тайёргарликнинг психология курси мазмуни билан бо²ли³
бґлиши. ¤³ув курсининг мазмунини манти³ий-назарий ва тарихий
жиµатдан тахлил ³илиш, лойхалаштириш, фанлар ґртасидаги ґзаро бо²ли³лигини
ґзлапггиришнинг ґ³ув вазифаларини µал ³илиш жараёнида бґлиши.
5.2. Билимларни ґзлаштириш жараёнини ташкил этишга тайёргарлик: турли
хилдаги ґ³ув вазифаларнинг турларини ³ґллаш,
назоратининг турли хилдаги усуллари, коррекция, ґз-ґзини назорат ³илиш,
ґ³увчиларни рагбарлантириш усуллари,
ґ³ув вазифаларини µал ³илиш жараёнида ґ³увчиларнинг талабалар
билан ва талабларнинг бир-бири билан
хамкорликда бґлиш усулларининг тизимини ташкил ³илиш; фанни
ґзлаштиришга ёрдам берадиган ґзаро µамкорликда
бґлиш усулларини танлаш.
Гурухларда олиб
бориладиган ґ³ув ишларининг индивидуал ва ёппасига олиб бориладиган
усулларининг ґзаро мос келиши; ґ³итувчиларнинг ґ³увчилар ва талабалар ґртасидаги
шахслараро муносабатларини бош³ариб бориши.
коммуникация усуллари ва воситаларни эгаллаш; ґзлаштиришнинг турли
даражаларида баён этишнинг нут³ шакллари _лекция, граматика, суръат,
стилистика, оµангдошлик,
интонация ва паузалар/ ни ташкил ³илиш; таълимнинг
вербал бґлмаган эмоционал-иродавий воситалари
/имо-ишора, мимика, пантомика, локал ифодалилиги/
ни уюштириш.
5.3. ¤³увчиларнинг ґзини танипггириш: Таълимнинг турли бос³ичларида
ґ³ув муносабатлари тизимида ґ³итувчи шахсининг махсус
хусусиятларни хисобга олиш; ґ³итувчининг ґ³ув ишларида талабалар
билан бґладиган муносабатларини яхшилаб бориши. ¤³ишнинг бошлангич бос³ичи-таълимнинг
мазмунини ва ма³сади шаклланиши бос³ичда ґ³ув муносабатларининг ґзига
хос хусусиятлари. Талабалар билан биргаликда ёки индивидуал тартибдаги характерларни
лойхалаштира олиш талабаларнинг муста³ил ишга ґтиб, ґзларини
ґзлари бош³ариб боришларига ёрдам беради.
3. АМАЛИЙ
МАШГУЛОТЛАР
1. "Умумий психология" ва "Болалар психологияси" фанларидан
ани³ мавзулар бґйича маъруза маш²лотларини ґтказишнинг методикасини
ишлаб чи³иб, алохида режа тузиш.
2. мана шу курсларнинг ани мавзулари бґйича семинар
маш²улотларнинг сценарияси методикасини ишлаб чи³иш.
3. мана шу курсларнинг маълум мавзулари бґйича лаборатория амалий
маш²улотларни ґтказишнинг методикаси билан инструкциясини ишлаб
чи³иш.
4. Мана шу
курсларнинг мавзулари бґйича муста³ил иш олиб бориш учун амалий ва ижодий
вазифаларни ишлаб чи³иш.
5. мана шу
курслар бґйича лекция, семинар ва амалий машглотларнинг кґриш-эшитиш
/авдовизуал/ воситаларни ишлаб чи³иш.
6. мана шу
курслар бґйича имтихон ва синов ґтказиш учун билимлар
тестини ишлаб чи³иш.
¤³ув
юкламасининг µажми
Жами Лекция Семинар Амалий маш.
«Мактабгача тарбия 30 24 - 6
ва оила таълими»
«Мактабгача
тарбия
ва чет тили»
АДАБИЁТЛАР :
1. Ляудис
В.Я. Психологияни ґ³итиш методикаси. М. 1984 /рус тилида/.
2. Панибратце ва З.М. Психологияни ґ³итиш методикаси. М. 1971 /рус
тилида/
3. Рахмонова М.Х. Психология курсида кґрсатмалилик. Т.
1981.
4.
"Республика олий ва ґ³ув юртларида психология фанини
ґ³итиш
методикасини такомиллаштириш муаммолари".
Илмий-амалий
конференциянинг тґплами. 1997.
МУНДАРИЖА.
1. Сґз боши ———————————————————
2. Психология фанини ґ³итиш
методикаси курси бґйича ґ³иладиган лекциялар мазмуни ———————
3. Амалий машглотларни мавзуларининг
матни
4. ¤³ув юкламасини хажми ——————————
7
5. Адабиётлар ——————————————————
7